Mekanizma (movement veya caliber), kasanın içinde zamanı sayan motordur ve tüm saatleri üç ana aileye ayırır: manuel kurmalı mekanik, otomatik mekanik ve quartz. Mekanik mekanizmalar enerjiyi mainspring adı verilen sarmal bir yayda depolar ve bu enerjiyi balans çark üzerinden düzenli olarak salar; saniye ibresinin akıcı, kayan hareketi buradan gelir. Quartz ise pille çalışır, bir quartz kristalini saniyede 32.768 kez titreştirerek zamanı sayar ve saniye ibresi her saniye bir kez tik diye atlar. Manuel kurmalı, en eski tür olarak crown'dan elle kurulur; otomatik, bilek hareketiyle dönen bir rotor sayesinde kendini kurar.
Gerçek örneklerle bakıldığında fark netleşir. Rolex'in manufaktür caliber 3235'i 70 saatlik güç rezervi ve günde -2/+2 saniye Superlative Chronometer hassasiyeti sunar; bir steel Submariner 2025'te ikinci elde yaklaşık 9.000 ila 15.000 dolar bandındadır. Omega'nın Co-Axial caliber 8800'ü METAS onaylı Master Chronometer'dır ve 15.000 gauss manyetik alana dayanır. Grand Seiko'nun Spring Drive 9R65'i ise geleneksel escapement yerine elektromanyetik regülatör kullanır; Snowflake SBGA211 yaklaşık 6.900 dolardır. Giriş seviyesinde Tissot Powermatic 80, ETA 2824 tabanını 80 saate çıkarır ve 475 dolar civarından başlar.
Doğru mekanizmayı seçmek önceliklerinizle ilgilidir. Quartz, günde birkaç saniye sapmayla en hassas ve en az bakım isteyen seçenektir; pil dışında neredeyse hiç ilgi gerektirmez ve bugün dünyada satılan saatlerin büyük çoğunluğunu oluşturur. Otomatik, her gün takanlar için kurma derdi olmadan mekanik bir kalbin keyfini sunar, ancak günde 20-40 saniye sapabilir ve her 3-5 yılda bir servis ister. Manuel kurmalı, ince kasaları ve her sabahki kurma ritüeliyle gelenekselcileri çeker. Sellita SW200 gibi yaygın kalibreler günde yaklaşık 12-30 saniye doğrulukla çalışır.
Kısaca: kesinlik ve düşük bakım istiyorsanız quartz, mekanik ruh ve günlük kullanım kolaylığı istiyorsanız otomatik, en saf ve geleneksel deneyim için manuel kurmalı doğru eksende durur. Spring Drive gibi hibrit çözümler ise quartz hassasiyetiyle mekanik ruhu birleştirerek bu üç ana grubun arasındaki çizgiyi inceltir.