Çatal (Pallet Fork)
Çatal (pallet fork), eşapmanda yer alan, küçük çapa biçimli bir koldur. Üzerindeki iki taşla eşapman çarkını sırayla kilitler ve serbest bırakır, böylece çarkın ittiği gücü ölçülü darbeler halinde balans çarkına aktarır. Saatin duyduğunuz tik sesini işte bu kilitleyip bırakma hareketi üretir.
Bir bakışta
- Bulunduğu yer
- Eşapman, dişli tren ile balans arasında
- Taş malzemesi
- Genelde yapay yakut (giriş ve çıkış taşı)
- Görevi
- Eşapman çarkını kilitler, balansa impuls verir
Çatal, mekanik bir saatte zaman akışını yöneten parçalardan biridir. Dişli trenden gelen sürekli dönme kuvvetini alıp onu balansın salınımıyla uyumlu, ölçülü darbelere böler. Bu yüzden eşapmanın kalbinde durur: bir yanda enerji kaynağı, diğer yanda zamanı tutan salınım vardır.
Ne iş yapar
Çatalın iki ucundaki taşlar sırayla eşapman çarkını durdurur ve bırakır. Her bırakışta çark biraz ilerler ve balansın bir ileri bir geri tam salınımında bir diş yol alır; çatal aynı anda balans çarkına küçük bir itme aktarır. Bu itme olmadan balans yavaşça durur.
- Kilitleme: giriş veya çıkış taşı çarkı durdurur, tren bir an için sabitlenir
- İmpuls: çark serbest kalırken gücün bir kısmı çatal üzerinden balansa geçer
- Tik sesi: taşların çarka çarpması, duyduğunuz sesi üretir
Taşları neden önemli
Giriş ve çıkış taşları genelde yapay yakuttandır. Sert ve düzgün bir yüzey, sürtünmeyi azaltır ve yıllar boyu aşınmadan çalışmayı sağlar. Bu parça, daha geniş bir konunun, yani eşapmanın bir alt bileşenidir. Bir saatin neden tik tak ettiğini bu üçlünün birlikte çalışması açıklar.
Örnekler
Saniye ibresinin saniyede birkaç kez minik adımlarla ilerlediği her mekanik saatte, bu adımları çatalın kilitle bırak hareketi sayar.
Bu saati inceleİsviçre kaldıraçlı eşapman, neredeyse tüm modern mekanik kol saatlerinde aynı çatal mantığını kullanır.
Karşılaştırma
Çatal ile eşapman çarkı sık karıştırılır ama farklı işler yapar.
| Seçenek A | Seçenek B | Notlar |
|---|---|---|
| Çatal (pallet fork) | Eşapman çarkı | Çatal kilitleyip bırakan ve impulsu balansa taşıyan koldur; eşapman çarkı ise dişli trenden gücü getiren ve her bırakışta yarım diş, balansın tam salınımında bir diş ilerleyen çarktır. |
İlgili terimler
Bu özelliği taşıyan saatler
Sıkça sorulan sorular
Çatal ne işe yarar?
Çatal, eşapman çarkını sırayla kilitleyip serbest bırakır ve her serbest bırakışta balans çarkına küçük bir itme aktarır. Böylece dişli trenden gelen sürekli kuvveti, zamanı tutan ölçülü darbelere çevirir.
Çatalın taşları neden yakuttan?
Giriş ve çıkış taşları genelde yapay yakuttandır çünkü sert ve pürüzsüz bir yüzey sürtünmeyi en aza indirir. Bu sayede taşlar, eşapman çarkıyla saniyede birçok kez temas etmesine rağmen yıllar boyu ölçülebilir aşınma olmadan çalışır.
Çatal eşapman çarkından farklı mı?
Evet, ayrı parçalardır. Çatal, kilitleyip bırakan ve impulsu balansa taşıyan koldur. Eşapman çarkı ise dişli trenden gücü getiren ve çatal her bırakışında yarım diş, balansın tam salınımında bir diş ilerleyen çarktır. İkisi birlikte eşapmanı oluşturur.